محمد سعيد جانب اللهى
69
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
مىگذاشتند ( آرورى : 71 ) . 4 . بيمارىهاى دهان و دندان دنداندرد در بافق دانهء گشنيز ، پرسياوش و استوقدوس « 1 » را به صورت مخلوط و شاهتره و گلگاوزبان را به صورت جداگانه دم كرده و مىخورند و يا مقدارى مرزنگو « 2 » روى تخممرغى كه در زير خاكستر آتش پخته شده است مىريزند و مىخورند ( جانب اللهى ، 1384 : 119 ) . در لرستان و ايلام : 1 . تور سوخته چراغ زنبورى روى دندان مىگذارند . 2 . تكهاى كاغذ را داخل ظرف لعابى آتش مىزنند . روغن آن ، كه به صورت لكهء زردى بر جدارهء ظرف باقى مىماند با پنبهاى پاك مىكنند و روى دندان مىگذارند . 3 . گذاشتن پودنه ( پونه ) در سوراخ دندان 4 . گرفتن جوشاندهء گياه برنجداس پاى دندانى كه درد مىكند . 5 . گذاشتن سوختهء ترياك روى دندان 6 . گذاردن ميخك كوبيده بر دندان 7 . گرفتن جوشاندهء پوست سرخفام درخت زالزالك در پاى دندان ( اسديان خرمآبادى و ديگران : 263 ) . به علاوه در لرستان از روش زير هم استفاده مىشود : 1 . چوب ترارجن را بر آتش مىنهند ، كفى كه از ته چوب بيرون مىزند ، با تكهاى پارچه يا پنبه بر دندانى كه درد مىكند ، مىگذارند . 2 . تكهاى از مازى « 3 » را در دندان كرمخوردهاى كه درد مىكند مىنهند ( همان : 263 ) . در ميبد گلگاوزبان را با زردهء تخممرغ جوشانده مىخورند و نشاستهء جوشانده پاى دندان مىگذارند ( حيدريهزاده : 79 ؛ نيز - درمان با منشأ حيوانى ؛ جادودرمانى ) . در سيستان ريشهء بوته ابو جهل را روى دندان مىگذارند ( جانب اللهى ، 242 : 1381 ) . در ميرجاوه ريشهء كل كشتك « 4 » را مىتراشند و به دندان مىمالند ، برگ تازهء آن يا اگر خشك
--> ( 1 ) . staqedus ( 2 ) . marzangu ( 3 ) . مازى ( maze ) ميوهء نوعى بلوط است كه به اندازهء ليموست و مزهاى مانند مزهء فلفل دارد . ( 4 ) . kalkos ? tak